روانخوانی وروخوانی قرآن کریم
روخوانی و روانخوانی قرآن کریم به کارشناسی استاد کریم دولتی
بـِسـْمِ اللّهِ الرَّحـْمـنِ الرَّحيمَِ
در خصوص حروف الفبای قرآنی و همین طور حروف مقطعه که در قرآن وجود دارد سخن بگوییم.
در زبان فارسی ما 32 حرف داریم،خوشبختانه نگارش حروف در زبان فارسی با زبان عربی و قرآن کریم یکسان است ما از این جهت بسیرا برای فراگیری روخوانی قرآن در واقع پیش هستیم و جلو هستیم و با تلاش اندکی می توانیم روخوانی قرآن را انجام دهیم و آن نکته های ریز را اگر شما عزیزان توجه کنید و به متعلمین خودتان آنها را گوشزد کنید قطعاً سبب خواهد شد که نسبت به روخوانی قرآن با تلاش و اندکی تمرین و ممارست بتوانید پیش بروید.
در زبان عربی و قرآن کریم ما 28 حرف داریم یعنی از آن 32 حرفی که در زبان فارسی داریم از الف که می شماریم الف- ب- پ- ت- ث- تا آخر الفبا، م-ن- و- ه- ی ،4 حرف حذف می شود و می ماند 28 حرف. که خیلی از بچه های ما آن 4 حرف را با گچ پژ میشناسند یعنی چهار حرف گ ،چ ، پ ، ژ . این چهار تا حرف اگر حذف شود می ماند 28 حرف عربی و قرآن کریم. یک تفاوتی بین حروف الفبای فارسی و قرآنی وجود دارد غیر از تعداد و آن تفاوت این است، ما در زبان فارسی بعضی از حروف را با اسم خاص می گوییم.
مثلاً می گوییم الف- میم – نون- جیم- اما تعدادی از حروف را هم بدون اسم می گوییم فقط خودشان را تلفظ می کنیم می گوییم ب – ت – ز در زبان عربی ،همۀحروف اسم دارند. آنهایی که در فارسی اسم داشتند در عربی هم اسمشان همان است مثلاً الف- جیم- دال- واو و بعضی از حروف دیگر. اما آنهایی که در فارسی اسم خاصی نداشتند فقط تلفظ می کردیم آنها را در ردیف الفبای زبان فارسی، مثلاً حرفی مثل ت- س- ب یا ز که در زبان فارسی فقط با صدای آن می خوانیم و اسم خاصی برای آن نداریم در زبان عربی و قرآن برای آنکه آنها را بنامیم باید یک الف به اخر آن اضافه کنیم و بعضی از جاها یک همزه هم بعدش می آید و بعضی از جاها همزه نمی آورند.
مثلاً حرف ب ، یک الف بعد از ب می آید می شود با و حالا اگر یک همزه هم بیاید میشود باء، حرف ز می شود زا و اگر یک همزه هم بیاید می شود زاء و ما برای تلاوت قرآن با این نکته ای که گفتیم سروکار داریم یعنی بعضی از جاها نیاز است که یک حرفی را با اسمش بخوانیم. حالا ما کل 28 حرف الفبای عربی را درنظر می گیریم، بعضی از اینها در قرآن با اسمشان لازم است که خوانده شوند . اما کجا هست؟ یعنی ما هرجا که این حروف را دیدیم باید با اسمشان خوانده شوند؟ قطعاً نه،
مثلاً در آیۀ شریفۀ ناس: بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (۱) مَلِكِ النَّاسِ (۲) إِلهِ النَّاسِ (۳) مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ (٤) الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ (۵) مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ (۶)
در سورۀ مبارکۀ ناس هر حرفی با یک حرکت یا به کمک یک علامتی خوانده میشد . از همان اول سوره بسم الله ، بِ با آن اِ ای که زیرش هست خوانده می شود یا سین به صورت ساکن بدون حرکت خوانده می شود. پس ما وقتی می گوییم در تلاوت قرآن یک جاهایی نیاز داریم به اینکه این حروف الفبا را با اسمشان بخوانیم موارد بسیار خاصی است. این موارد کجا است؟ این موارد همگی در ابتدای بعضی از سوره های قرآن قرار دارد. از کل 28 حرف الفبا 14 حرف در قالب حروفی به نام حروف مقطعه است. حروف مقطعه یعنی چی؟ یعنی حروفی که قطع شده هستند. یعنی حروفی که باید آنها را جدا جدا بخوانیم. یعنی موقع تلفظ هر حرف را جدا تلفظ کنیم تا درست و دقیق خوانده شود. این حروف در اول 29 سورۀ قرآن قرار دارد.
در قرآن کریم سوره ای است به اسم سوره ص این طور می خوانیم: بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ص وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ. این صادی که در خواندیم را اگر به قرآن توجه کنیم میبینیم که فقط یک ص تنها نوشته شده است،الف و د بعد آن را نوشته نشده است . اما وقتی ما می خوانیم یا تلاوت اساتید را می شنویم، می بینیم آن را به صورت صاد و با اسمش خوانده است.
و مثال دیگر در ابتدای سورۀ ق ، می بینیم همین حرف ق به تنهایی نوشته شده است اما موقع به خواندن باید آن را به اسمش بخوانیم یعنی (قاف). جالب است هیچ کدام از این حروف مقطعه ای که گفتیم در اول 29 سورۀ قرآن وجود دارد هیچ علامتی ندارد مگر مد.
پس ما می توانیم در تدریسمان به دانش آموز بگوییم که شما اگر سوره هایی را باز کردید در اول آن سوره ها یک حروفی بود که هیچ کدام از آن علامت های شناخته شده یعنی مثل فتحه، ضمه، تشدید، تنوین و سایر علامت ها و حرکات را نداشت ولی این حرف اول سوره وجود داشت باید آن حرف را با اسمش بخوانیم.
بعضی از جاها حروف مقطعه ما دوتایی هستند مثلاً طه، سرهم نوشته شده است اما باید قطع کنیم یعنی هر حرفی را جدا کنیم و جدا به اسم خودش بخوانیم : ط ه (طا ها) یا مثال دیگر یس، یاسین، یا سه حرفی هم داریم قسم: قا ، سین، میم ، چهار حرفی هم به همین ترتیب المر، (الف لام میم را) دقت کنید حرفی مثل ر که در زبان فارسی اسم نداشت وقتی می خواهیم در حروف مقطعه بخوانیم فقط کافی است آخرش یک الف بیاوریم می گوییم را نمی گوییم راء یعنی با همزه در انتهای آن نمی گوییم. و بالاخره 5 حرفی که بزرگترین حروف مقطعه است از جهت تعداد حروف. کهیعص، ( کاف ها یا عین صاد )
خوب به این ترتیب ما با اصل حروف الفبا آشنا شدیم دیدیم حروف الفبای حروف قرآن با زبان فارسی هیچ فرقی نمی کند مگر اینکه تعداد آن 4 تا کمتر است و حروفی که در زبان فارسی اسم خاص ندارند در زبان قرآن باید آنها را با یک الفی که در آخرش اضافه می کنیم موقع تلفظ بخوانیم .